Etapy rozwoju tożsamości człowieka wg Eriksona i Jamesa Marcii

Teoria ta dotyczy całego okresu życia jednostki ze starością włącznie. Jest teorią stadialną, co znaczy, że określa mniej lub bardziej dokładnie w jakim wieku nowe formy zachowania pojawiają się w odpowiedzi na nowe oddziaływania społeczne oraz w wyniku zmian związanych z dojrzewaniem. Jego teoria zawiera w sobie 8 stadiów. Pierwsze 4 występują w niemowlęctwie i dzieciństwie, piąte w okresie dojrzewania, a trzy ostatnie w wieku dojrzałym ze starością włącznie. Szczególny nacisk na okres dojrzewania ponieważ wtedy dokonuje się przejście od dzieciństwa do wieku dojrzałego. To co dzieje się w tym stadium ma ogromne znaczenie dla osobowości człowieka dorosłego. Tożsamość, kryzysy tożsamości, oraz pomieszanie tożsamości to najbardziej znane pojęcia wprowadzone przez Eriksona.
Nie ma „rozkładu czasowego” stadiów, gdyż każdy ma własny „rozkład”, tzn. że stadia dopasowują się do jednostki a nie jednostka do torii. Nie jest też tak, że dawne stadia mijają bez śladu. Przeciwnie, każde przyczynia się do ukształtowania całej osobowości. W swoich pracach E opisuje te stadia w kategoriach „podstawowej jakości ego”, które wyłania się w czasie trwania każdego ze stadiów. Omawia „cnoty”, czyli silne strony ego, które pojawiają się kolejno w poszczególnych stadiach oraz rytualizacje specyficzne dla każdego stadium. Ich celem jest przekształcenie dojrzewającej jednostki w efektywnego i bliskiego innym członka społeczeństwa. Mogą jednak one stać się sztywne i wypaczone przekształcając się w rytualizmy.
Jądrem każdego stadium jest „kryzys podstawowy”, reprezentujący wyzwanie dla rozwijającego się ego i będący wytworem kontaktu z jakimś nowym aspektem społeczeństwa. Jednak „kryzys podstawowy” istnieje nie tylko w czasie trwania określonego stadium. Występuje w nim najwyraźniej, ale ma swoje korzenie w poprzednich i konsekwencje w następnych.Ufność vs brak ufności (pierwszy rok życia)
+
          Autentyczna troska o dziecko, stałość doświadczeń rodzą w nim przekonanie, że świat jest dobry,  bezpieczny i godny zaufania.
-           Niewłaściwa opieka i negatywne traktowanie rodzą w dziecku lęk i podejrzliwość

rytualizacja ubóstwienia” :poczucie wielbionej obecności matki u niemowlęcia, wypatrzona forma tego rytuału w wieku dorosłym

Autonomia vs wstyd, niepewność (wczesne dzieciństwo)
+
          Zachęcanie dziecka, by próbowało robić to, co jest w stanie, we własnym tempie i na swój sposób- prowadzi je do autonomii
-           Wyręczanie dziecka lub ciągła krytyka, a także okazywanie zniecierpliwienia powoduje, że dziecko wątpi w swoje zdolności.

Wola-niezbędna by dziecko  mogło stopniowo zaakceptować prawa i konieczności. Wola to stopniowo rozwijająca się zdolność dokonywania wyborów, podejmowania decyzji, wytrwałego działania. Typowa rytualizacja (dla tego okresu) – rozsądzająca: dziecko zaczyna oceniać tak siebie jak innych, a także odróżniać dobro od zła.
Legalizm- wypaczony rytualizm- „osoba legalistyczna czerpie satysfakcje z tego, że skazany został ukarany i upokorzony, niezależnie od tego, czy taka była intencja prawa”

Inicjatywa vs. Poczucie winy (wiek przedszkolny)
W tym stadium dziecko jest już lepiej rozwinięte tak fizycznie jak i umysłowo; dąży do zwiększania zakresu swych obowiązków.
+          Jeżeli pozostawia się dziecku swobodę w zakresie podejmowania działań i zwraca się uwagę na jego pytania, to takie dziecko rozwija się w kierunku przejawiania samodzielnej inicjatywy
-           Przy bezsensownych zakazach i wytwarzaniu u dziecka poczucia „naprzykrzania się” rodzi się w nim poczucie winy

Cnota (która ujawnia się w tym stadium to)- zdecydowanie- jako efekt  zabaw (fizycznych i umysłowych), wypraw, wszelkich prób i porażek dziecka
rytualizacja dramatyczna- zabawa przez aktywne odgrywanie ról,
Negatywny odpowiednik dramatycznej rytualizacji, to rytualizm zwany wcieleniem się- polega na odgrywaniu przez dorosłego ról, przekazując w ten sposób obraz siebie, który nie odzwierciedla prawdziwej osobowości.

Pracowitość vs. Poczucie niższości (wiek szkolny)
Zabawa ustępuje nauce, dziecko uczy się metodycznej pracy.
+          Jeżeli zwraca się uwagę na to , co dziecko wytwarza, powstaje u niego poczucie pracowitości. Dzięki gorliwej pracy dziecko osiąga poczucie kompetencji, a w efekcie dochodzi do fachowości.
-           Krytyka i wyśmiewanie rodzi wysiłków rodzi w nim poczucie niższości
Cnota kompetencji -dziecko jest gotowe i chętne  do nauki o narzędziach, maszynach wszelkich metodach, które przygotowują go do „dorosłej pracy”.
Formalizm- wypaczony rytualizm w wieku dorosłym; polega na powtarzaniu bezsensownych formalności i pustych rytuałów

 Tożsamość vs. Pomieszanie tożsamości ( okres pokwitania)
Okres dojrzewania- kształtowanie się własnej tożsamości, wie kim jest- poczucia, że jest się jednostką jedyną w swoim rodzaju, przygotowaną do pełnienia roli w społeczeństwie; świadomość specyficznych i indywidualnych cech. Rola ego- selekcja talentów, uzdolnień, umiejętności; cechy wyselekcjonowane przez ego są przez nie łączone oraz integrowane co prowadzi do powstania- tożsamości psychospołecznej.
-           Jeśli postrzega w sobie niestabilność i brak ciągłości, pojawia się u niego niejasność własnej roli. Pomieszanie tożsamości- młoda osoba cierpi wskutek pomieszania ról, w związku z trudnym przejściem od dzieciństwa do dojrzałości
Kryzys tożsamości- konieczność uporania się z niepowodzeniem w kształtowaniu się stabilnej tożsamości.
Negatywna tożsamość- to poczucie posiadania wielu niepotrzebnych, złych i bezwartościowych cech, radzenie sobie z negatywną tożsamością- przez projekcję
Wierność (cnota)-” Wierność jest zdolnością dotrzymywania swobodnie przyjętych przez siebie zobowiązań, wbrew nieuniknionym sprzecznościom systemów wartości”-  stanowi rodzaj fundamentu, na którym budowane jest trwałe poczucie wartości.
Rytualizacja ideologiczna- będąca zespołem przekonań, włącza rytualizacje z wcześniejszych stadiów w spójny zbiór idei i ideałów.
Totalizm- wypaczona rytualizacja;  fanatyczne zaabsorbowanie wszystkim tym co wydaje się  nam bezsprzecznie słuszne i  idealne.

Bliskość vs. Izolacja (wczesny wiek dojrzały)
Gotowość i chęć połączenia swej tożsamości z innymi. Prawdziwa genitalna seksualność z partnerem/partnerką. Izolacja- unikanie związków, niechęć do nawiązywania bliskiego stosunku. Cnota miłości- przejawia się w różny sposób w poprzednich stadiach; rozwój prawdziwej bliskości pojawia się dopiero po zakończeniu okresu dorastania.
Rytualizacja afiliacyjna- wspólne dzielenie ze sobą miłośi, pracy, obowiązków.
Elityzm- forma zbiorowego narcyzmu; tworzenie ekskluzywnych grup

Twórczość vs. Stagnacja (wiek średni)
Okres generatywny; zainteresowanie tym co się tworzy, formułowanie wytycznych dla kolejnych pokoleń.Cnota opiekuńczości- troska o innych, potrzeba dzielenia się swoją wiedzą i doświadczeniem.
Rytualizacja generacyjna- rytualizacja ról, w których człowiek dorosły przekazuje młodzieży idealne wartości.
Autorytyzm- jako wypaczona rytualizacja- nadużycie władzy, przez co niemożliwe jest pogodzenie z  opiekuńczością

Integralność vs rozpacz (starość)
Okres stagnacji
W tym stadium (integralności) jednostka może zbierać plony wcześniejszych stadiów życia,
Rozpacz- przeciwieństwo integralności- obawa przed śmiercią lub chęć śmierci; mało czasu by „zawrócić” i zmienić coś w życiu.
Mądrość (cnota)- w wyniku starcia integralność- rozpacz; „Mądrość jest to więc bezstronne zainteresowanie samym życiem, w obliczu samej śmierci”.Rytualizacja integralna-znajduje odbicie w mądrości starców; sapientyzm- udawanie, że się jest mądrym

Tożsamość człowieka kształtuje się przez całe życie, jednak najważniejszym i przełomowym momentem w procesie kształtowania tożsamości jest okres dorastania, szczególnie druga jego faza ok. 16-20 roku życia.

Etapy powstawania tożsamości wg koncepcji Jamesa Marcii

Termin tożsamość ego użył poraz pierszy Erik Erikson, kontunuacją jego myśli była koncepcja Marcii który uważał że tożsamość kształtuje się od dzieciństwa do dorosłości, jednak kulminację osiąga w okresie dorastania.
Marcia uważany jest za twórcę podejścia opartego na pojęciu statusu tożsamości.
Według Jamesa Marcii tożsamość powstaje w dwóch etapach:
1. doświadczanie kryzysu, bycie w kryzysie; aktywne poszukiwanie alternatyw działań różnych ze względu na cel i leżące u ich podstaw wartości. Ten typ działań orientacyjno-poszukiwawczych został nazwany EKSPLORACJĄ
2. podjęcie decyzji i dokonanie wyboru idei i/lub obszaru działania ważnego dla człowieka (jednostki) ze względu na jego potrzeby i plany życiowe. ten etap to PODEJMOWANIE ZOBOWIĄZANIA.
To czy każdy z tych etapów (EKSPLORACJA, PODEJMOWANIE ZOBOWIĄZANIA) wystąpi lub nie daje 4 kombinacje nazwane przez Marcie ; STATUSAMI TOŻSAMOŚCI (rodzaje tożsamości; osiągnięta, moratoryjna, nadana, rozproszona)

Tożsamość osiągnięta: (eksploracja +, podejmowanie zobowiązania +)
-jednostka ceni swoją niezależność
-dobrze zintegrowana osobowość
-zachowanie zgodne z normami etycznymi
-osoba przyjazna, otwarta na kontakty z innymi
-wydajna w pracy
-mająca wgląd we własne zachowanie

Tożsamość moratoryjna: (eksploracja +, podejmowanie zobowiązania -)
ceni własną niezależność
nurtują ją dylematy egzystencjalne
niespokojna
buntownicza
nonkonformistyczna
nastawiona introspekcyjnie
duża płynność językowa

Tożsamość nadana: (eksploracja -, podejmowanie zobowiązania +)
-zachowanie zgodne z płcią
-zadowolenie z samego siebie
-konwencjonalizm
-rygoryzm moralny
-wartości konserwatywne
-wzmożona kontrola nad emocjami
-wypieranie konfliktów
-liczne mechanizmy obronne

Tożsamość rozproszona: (eksploracja -, podejmowanie zobowiązania -)
nieprzewidywalność zachowania
unikanie bliskich związków z innymi ludźmi
kruchy system obrony swego Ja
niechęć do działania
brak poczucia sensu życia
wycofywanie się z sytuacji trudnych (szczególnie z sytuacji frustrujących)

About these ads

Dodaj komentarz

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s